به ره و رێگای قورئان وسونه به تێگه یشتنی سله فی سالح

له‌ دایكبوونى


له‌ رِۆژى دووشه‌مه‌ى مانگى رِه‌بیعولئه‌وه‌ل له‌ دایك بووه(1) و ووتوشیانه‌ : له‌ دووى ئه‌و مانگه‌ بووه‌ ، ووتراویشه‌ : له‌ هه‌شت ، ووتراویشه‌ : له‌ ده‌ ، ئیبن كثير ده‌ڵێ : رِاى په‌سه‌ندی زانایان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ ساڵى فیلدا له‌ دایك بوو بێت ، ته‌نانه‌ت هه‌ندێك له‌ زانایان ئیجماعیشان له‌سه‌ر هێناوه‌ته‌وه‌(
2)  ، له‌وانه‌ : ئیبراهیم ئیبن مونژیرى حیزامى كه‌          ( شێخى بوخارى ) ه‌ ، هه‌روه‌ها خه‌لیفه‌ی ئیبن خه‌یات و هی تریش ووتوویانه‌ .
شاره‌زایان ئه‌ڵێن : كاتێك كه‌ ئامینه‌ی دایكی سكى پرِ بوو ، ووتویه‌تى : هیچ هه‌ستم به‌ قورسى سكه‌كه‌م نه‌ده‌كرد (
3) ، وكاتێكیش له‌ دایكبوو رِووناكیه‌كى داوه‌ته‌وه‌ كۆشكه‌كانى شامى رِۆشن كرده‌وه(4)‌ 
له‌ فه‌رموده‌كه‌ى عیربازى كورِى ساریه‌دا هاتووه‌ ئه‌ڵێ : گوێم له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا بوو صلى الله عليه وسلم ده‌یفه‌رموو : " به‌رِاستی من له‌ لاى خواى په‌روه‌ردگار له‌ ( أم الكتاب ) دا كۆتا پێغه‌مبه‌رم (
5) ، وه‌ فه‌رموویه‌تى : جا ماناى ئه‌وه‌شتان بۆ رِوون ده‌كه‌مه‌وه‌ : دوعاى ئیبراهیمى باوكم ، ومژده‌كه‌ى عیسا ، وخه‌ونه‌كه‌ى دایكم كه‌ بینیوى رِووناكیه‌كى لێ دره‌وشاوه‌ته‌وه‌ له‌كاتى له‌ دایك بوونى مندا به‌ شێوه‌یه‌ك كۆشكه‌كانى شامى رِۆشن كردۆته‌وه‌(6) .
پێش له‌ دایك بوونی باوكی كۆچی دوایی ده‌كات و باپیری ناوی ده‌نێت ( محمد) .


شیر خواردنى


چه‌ند رِۆژێك سوه‌یبه‌ى خزمه‌تكارى ئه‌بو له‌هه‌ب شیرى پێدا (
7) ، پاشان بردى بۆ لاى به‌نى سه‌عد بۆ شیر پێدانى و گه‌وره‌ بوونی له‌ ژینگه‌ى پاكی لادێدا ، ئه‌وه‌بو حه‌لیمه‌ى كچی زوئه‌یب ( حه‌ليمة‌ السعدیة ) گرتیه‌ خۆى ، ونزیكه‌ى چوار ساڵ له‌وێدا مایه‌وه‌ ، وه‌ دڵ شه‌ق كرنه‌كه‌شی ـ كاتێك به‌شى نه‌فس و شه‌یتانیان لێ ده‌رهێنا ـ هه‌ر لێره‌دا بوو ... دواى ئه‌و رِووداوه‌ حه‌لیمه‌ له‌ ترسا بردیه‌وه‌ بۆ لاى دایكى ، پاشان له‌ ته‌مه‌نی شه‌ش ساڵیدا بوو له‌ ناوچه‌ى   ( أبواء ) ئامینه‌ى دایكشیی له‌ رِێگه‌ى مه‌ككه‌ كۆچی دوایی كرد ، هه‌ر بۆیه‌ كاتێك له‌ ساڵی فه‌تحی مه‌ككه‌دا پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم به‌ ( أبواءْ ) دا تێپه‌رِی ، داواى له‌ خواى په‌روه‌ردگار كرد كه‌ ئیزنى بدات سه‌ردانی گۆرِه‌كه‌ى دایكى بكات ، خوا جل جلاله‌ ئیزنى دا .
پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم چووه‌ لای گۆرِه‌كه‌یی وده‌ستی كرد به‌ گریان و هاوه‌ڵانیش ده‌ستیان كرده‌ گریان ، پاشان فه‌رمووى : سه‌ردانى گۆرِستان بكه‌ن به‌رِاستى سه‌ردان كردنى گۆرِستان یادى مردنتان ده‌خاته‌وه‌(
8) .
پاش وه‌فاتكردنی دایكى ئوم ئه‌یمه‌ن شیرى پێدا ، وعه‌بدولموته‌لیبى باپیرى ئه‌ركى به‌خێوكردنى گرته‌ ئه‌ستۆ ، به‌ڵام كه‌ گه‌یشته‌ ته‌مه‌نی هه‌شت ساڵی باپیریشى وه‌فاتی كرد ـ رِۆحم به‌ فیدای بێ ـ ، به‌ وه‌سیه‌تی باپیری ئه‌بو تالب ئه‌ركی به‌خێوكردنی گرته‌ ئه‌ستۆ ، ئه‌وه‌بوو زۆر به‌ جوانی به‌خێوى كرد ، سه‌رى خست ، پشتى گرت ، پارستی هه‌تا ئه‌و رِۆژه‌ى وه‌فاتی كرد . ئه‌گه‌ر چى هه‌ر به‌رده‌وام بوو له‌سه‌ر دینى باو باپیرى خۆیی و هه‌ر موسڵمان نه‌بوو ، به‌ڵام به‌هۆى ئه‌م به‌رگریه‌ى له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم خواى گه‌وره‌ سزاى دۆزه‌خى له‌سه‌ر كه‌م كرده‌وه‌ ، هه‌روه‌كو له‌ فه‌رمووده‌ى صه‌حیح دا هاتووه‌ .

=====================================

 (1) ( رواه مسلم ) .

 (2) (صحيح السيرة النبوية : للعلامة الألباني : ص 13 ) .

 (3) السيرة النبوية لابن هشام : ص 166 ، والمختصر الكبير في سيرة الرسول للكتاني : 1 / 5 ، والخصائص الكبرى للسيوطي : 1 / 72 ) .

 (4) ( رواه ابن إسحاق ( 1 / 175 ) وعنه الحاكم ( 2 / 600 ) وقال صحيح الإسناد ، ووافقه الذهبي ، وقال العلامة الألباني : وهو كما قالا ، وصححه في الصحيحة برقم : 1546 ) .

 (5) ( أخرجه أحمد في المسند 4 / 66، 128 وأبو نعيم في الدلائل 1 / 9 وابن كثير في البداية والنهاية 2 / 321 وذكره الهيثمي في المجمع 8 / 226 ، وزاد نسبته للطبراني والبزار ، و رواه الحاكم وصححه ، وأورده السيوطي في الخصائص الكبرى : 1 / 5 ) .

 (6) ( صححه العلامة الألباني في الصحيحة برقم : 1546 ) .

 (7) شیرپێدانى سوه‌یبه‌ له‌ بوخارى موسلیمدا هاتووه‌ ، بێ ئاماژه‌كردن بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ چه‌ند رِۆژێك بووه‌ ، ئه‌وه‌ش له‌و فه‌رمووده‌یه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم تێیدا فه‌رموویه‌تى : " أَرْضَعَتْنِى وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ " ، به‌ڵام دیاریكردنى رِۆژه‌كان پێشه‌وا ( ابن القیم ) له‌ ( زاد المعاد ) دا ئاماژه‌ى پێداوه‌ : ( 1/81 ) .

 (8) ( مسلم