به ره و رێگای قورئان وسونه به تێگه یشتنی سله فی سالح

ژنهێنانى
پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم له‌ته‌مه‌نى بیست و پێنج ساڵیدا خه‌دیجه‌ى هێنا ، جا له‌ بۆ بازرگانى له‌گه‌ڵ " مه‌یسه‌ره‌ى " خزمه‌تكاری خه‌دیجه‌ رِۆیشتن بۆ شام ، له‌و سه‌فه‌ره‌دا مه‌یسه‌ره‌ زۆر موعجیبی رِه‌وشته‌ جوانه‌كانى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم بوو ، بینى چه‌ن مه‌ردێكى لێهاتووه‌ ، چه‌ند راستگۆ و ده‌ست پاكه‌ . بۆیه‌ كه‌ رِۆیشته‌وه‌ بۆ خه‌دیجه‌ى گێرِایه‌وه‌ ، ئه‌ویش ئه‌وه‌ى ده‌ربرِى كه‌ پێى خۆشه‌ ببێت به‌هاوسه‌رى ئه‌و پیاوه‌ ده‌ست پاكه‌ به‌مجۆره‌ پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم خه‌دیجه‌ى ماره‌كرد . پاشان خه‌دیجه‌ش وه‌فاتی كرد ـ ئه‌مه‌ش پێش هیجره‌ت به‌ سێ ساڵ ـ ، جا له‌به‌ر خۆشه‌ویستی پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم بۆخه‌دیجه‌ هه‌تا ئه‌و له‌ دونیادا بوو ژنى ترى نه‌هێنایه‌ سه‌ری ) (1) ، ئیتر دواى وه‌فاتكردنی ، سه‌وده‌ى كچى زه‌معه‌ى هێنا ، پاشان عائیشه‌ى كچى ئه‌بوبه‌كرى هێنا ( خوا له‌ خۆى و باوكى رِازى بێت ) ـ له‌ هه‌موو خێزانه‌كانى ته‌نها ئه‌م كچ بوو ـ ، ئه‌وه‌كانی تر هه‌موویان بێوه‌ ژن بوون ، پاشان حه‌فصه‌ى كچى عومه‌رى هێنا ( خوا له‌ خۆى و باوكى رِازى بێت ) ، پاشان زه‌ینه‌بى كچى خوزه‌یمه‌ى كورِى حارسى هێنا ـ خوای لێ رِازى بێت ـ ، وه‌ ئوم سه‌له‌مه‌شى هێنا كه‌ ناوه‌كه‌ى     ( هیندی كچی ئومه‌یه‌یه‌ ) ـ خوای لێ رِازى بێت ـ ، وه‌ زه‌ینه‌بى كچى جه‌حشیشى هێنا ـ خوای لێ رِازى بێت ـ ، پاشان جوه‌یریه‌ى كچی حارسی هێنا ـ خوای لێ رِازى بێت ـ ، پاشان ئوم حه‌بیبه‌ى هێنا كه‌ ناوى ( رِه‌مله‌ ) یه‌ ، وه‌ ووتوشیانه‌ : ( هیندی كچی ئه‌بو سوفیان ) ـه‌ ، وه‌ دواى فه‌تحى خه‌یبه‌ر صفيه ى  كچى حویی كورِى ئه‌حته‌بی هێنا ـ خوای لێ رِازى بێت ـ ، پاشان مه‌یمونه‌ی كچى حارسی هێنا ـ خوای لێ رِازى بێت ـ ، میمونه‌ش دواهه‌مین خێزانى پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ صلى الله عليه وسلم .


كورِه‌كانى :

 هه‌موو منداڵه‌كانى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم له‌ خه‌دیجه‌ بوون ، جگه‌ له‌ ئیبراهیم كه‌ له‌ ( ماریه‌ )ى قیبتى بوو ، ئه‌ویش مقۆقس به‌ دیاری بۆى نارد .
كورِه‌كانى بریتین له‌ : قاسم ، كونیه‌كه‌شی هه‌ر به‌م ناوه‌وه‌ بوو ، چه‌ند رِۆژێكى كه‌م ژیا و پاشان مرد ، هه‌روه‌ها تاهیر و ته‌ییب (
الطاهر و الطيب  ـ پاك و چاك ) .
هه‌ندێك ئه‌ڵێن : عه‌بدوڵڵای بووه‌ و تاهیر و ته‌ییب نازناوی عه‌بدوڵڵا بووه‌ ، هه‌روه‌ها ئیبراهیم ، ئه‌میش له‌ مه‌دینه‌ له‌ دایك بوو و دوو ساڵ كه‌م سێ مانگ ژیا پاشان كۆچی دوایی كرد .
كچه‌كانى :
یه‌كه‌میان : زه‌ینه‌ب ، كه‌ كچه‌ گه‌وره‌ى پێغه‌مبه‌ره‌ صلى الله عليه وسلم ، خێزانى ئه‌بولعاصي كورِى رِه‌بیعی پورزاى خۆى بوو .
دووه‌میان : رِوقه‌یه‌یه‌ كه‌ خێزانى عوسمانى كورِى عه‌ففان بوو رِه‌زاى خواى لێبێت .
سێیه‌میان : فاتیمه‌ی خێزانى عه‌لى كورِى ئه‌بو تالب كه‌ باوكى حه‌سه‌ن وحوسه‌ینی گه‌وره‌ى گه‌نجانى به‌هه‌شته‌ .چواره‌میان : ئوم كه‌لسومه‌ كه‌ دواى رِوقه‌یه‌ی خوشكی ئه‌م بوو به‌ خێزانى عوسمانى كورِى عه‌ففان .
ئیمامى نه‌وه‌وى رِه‌حمه‌تى خواى لێبێ ده‌ڵێت :
(( فالبنات أربع بلا خلاف، والبنون ثلاثة على الصحيح ))  (2) ، واته‌ : كچه‌كانى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم به‌ئیجماعى زانایان چوارن ، سه‌باره‌ت به‌ كورِه‌كانى له‌سه‌ر رِاى په‌سه‌ند : سیانن .

 

===================

(1) كه‌سێك دڵی هه‌بێ و خوای ته‌عالا كوێری نه‌كردوبێته‌وه‌ و نه‌یمراندبێ ، ئه‌وا له‌ ژنهێنانی پێغه‌مبه‌ردا به‌ جوانی ئه‌وه‌ى بۆ رِوون ده‌بێته‌وه‌ كه‌وا پێغه‌مبه‌ری خوا صلى الله‌ علیه‌ وسلم پیاوێكی ئاره‌زوو باز نه‌بووه‌ ، هه‌روه‌ك زۆرێك له‌ ناحه‌ز و عه‌لمانیه‌كان باسی ده‌كه‌ن ، كه‌سێك ئاره‌زوو باز بێت ده‌رِوات ژنێ دێنێ كه‌ دوو شووی كردووه‌ - خه‌دیجه‌ دوو شووی تری پێش پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه‌ وسلم كردبوو - له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نزیكه‌ى بیست ساڵ له‌ خۆی گه‌وره‌تر بێت ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ هه‌رِه‌تی لاوێتیدا بێت ، له‌ ته‌مه‌نی بیست و پێنج ساڵیدا بێت ... ، سه‌رباری ئه‌وه‌ش كه‌ دوای ئه‌وه‌ى ژنی هێناوه‌ هه‌موو ژنه‌كانی بێوه‌ژن بن - یه‌كێكیان نه‌بێ - ... هتد ، ئه‌مانه‌ هه‌مووى به‌ڵگه‌ى رِوونن بۆ كه‌سێك دڵی هه‌بێت و زیندوو ‌بێ ، نه‌ك چاو[ فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ ]  ئه‌و چاوانه‌ كوێر نین ، نا ، به‌ڵكو ئه‌و دڵانه‌ن كوێرن كه‌ له‌ ناو سنگه‌كانن . ( وه‌رگێرِ )

 (2) برِوانه‌: ( تهذيب الأسماء واللغات ، لأبى زكريا محيى الدين بن شرف النووى ، تحقيق : مصطفى عبدالقادر